Als OR-lid heb jij meer invloed dan je misschien denkt. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) geeft de ondernemingsraad namelijk concrete bevoegdheden waarmee jij actief kunt meesturen op belangrijke beslissingen binnen de organisatie. Eén van die bevoegdheden is het instemmingsrecht van de OR: het recht om formeel in te stemmen met bepaalde besluiten van de werkgever voordat die worden doorgevoerd. Maar wanneer geldt dat precies, en voor welke besluiten heb jij als OR-lid dit recht? In dit artikel zetten we de negen instemmingsplichtige besluiten op een rij.
Wanneer geldt het instemmingsrecht van de OR?
Het instemmingsrecht is vastgelegd in artikel 27 van de WOR en geldt specifiek voor besluiten die betrekking hebben op het sociale beleid van de organisatie. Concreet betekent dit: als de werkgever een regeling wil invoeren, wijzigen of intrekken die valt onder één van de negen categorieën in de wet, dan heeft de OR instemmingsrecht. Zonder jouw instemming mag de werkgever dat besluit niet uitvoeren.
Het instemmingsrecht verschilt van het adviesrecht: bij het adviesrecht geef jij een zwaarwegend advies, maar de werkgever kan daar in principe van afwijken. Bij instemmingsplichtige besluiten is jouw akkoord een harde voorwaarde. Dat maakt het instemmingsrecht een van de krachtigste instrumenten binnen de medezeggenschap. Hieronder vind je de negen categorieën waarbij dit recht van toepassing is.
1: Regelingen rondom werktijden en roosters
Besluiten over werktijden en roosters vallen direct onder het instemmingsrecht van de OR. Denk aan het invoeren van een nieuw roosterbeleid, het aanpassen van ploegendiensten of het wijzigen van de dagelijkse werktijden. Dit zijn regelingen die het dagelijks leven van medewerkers direct raken.
Het gaat hierbij niet alleen om grote structuurwijzigingen. Ook kleinere aanpassingen, zoals het invoeren van flexibele werktijden of het vaststellen van een regeling voor thuiswerken, kunnen onder deze categorie vallen als ze een structureel karakter hebben. Jij als OR-lid bewaakt dat dergelijke wijzigingen zorgvuldig en eerlijk worden doorgevoerd.
2: Belonings- en functiewaarderingssystemen
Wijzigingen in het beloningsbeleid of de manier waarop functies worden gewaardeerd, zijn instemmingsplichtig. Dit omvat het invoeren of aanpassen van een salarisschaal, een bonussysteem of een functiewaarderingssysteem zoals Hay of ORBA.
Dit is een categorie waarbij de belangen van medewerkers bijzonder groot zijn. Een eerlijk en transparant beloningssysteem raakt immers de motivatie, gelijkwaardigheid en het vertrouwen binnen de organisatie. Als OR-lid heb jij de verantwoordelijkheid om te toetsen of nieuwe regelingen rechtvaardig en consistent zijn voor alle medewerkers.
3: Regelingen voor vakantie en verlof
Het vaststellen of wijzigen van regelingen rondom vakantiedagen, bijzonder verlof of verlofopname valt eveneens onder de instemmingsplichtige besluiten. Denk aan een nieuwe regeling voor het opnemen van vakantiedagen, de afhandeling van verlofaanvragen of de opbouw van verlofuren.
Verlofbeleid heeft een directe impact op de werk-privébalans van medewerkers. Als OR-lid kun jij erop toezien dat regelingen uitvoerbaar zijn in de praktijk en dat medewerkers voldoende ruimte krijgen om verlof daadwerkelijk op te nemen. Dat is niet alleen goed voor het welzijn van medewerkers, maar ook voor de organisatie als geheel.
4: Pensioenregelingen en aanvullende verzekeringen
Pensioen is voor veel medewerkers een van de belangrijkste arbeidsvoorwaarden op de lange termijn. Wijzigingen in de pensioenregeling of aanvullende verzekeringen, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering of aanvullende ziektekostenverzekering, zijn daarom instemmingsplichtig.
Dit is een technisch complex onderwerp waarbij het loont om als OR goed geïnformeerd te zijn. Begrijp je de financiële consequenties van een wijziging niet volledig? Dan heb jij als OR het recht om externe deskundigen in te schakelen. Zo kun jij een weloverwogen beslissing nemen in het belang van alle medewerkers.
5: Winstdeling, spaar- en aandelenregelingen
Regelingen rondom winstdeling, spaarloon of het toekennen van aandelen aan medewerkers zijn instemmingsplichtig zodra de werkgever deze wil invoeren of aanpassen. Het gaat hier om financiële regelingen die de betrokkenheid en het financiële welzijn van medewerkers beïnvloeden.
Als OR-lid let jij erop dat dergelijke regelingen transparant zijn en eerlijk worden toegepast. Wie komt er in aanmerking? Hoe worden de bedragen berekend? En wat zijn de voorwaarden? Dit zijn vragen die jij namens de medewerkers mag en moet stellen voordat jij instemt. Meer informatie over financiële onderwerpen binnen medezeggenschap vind je op de pagina over financiën en strategie.
6: Aanstellings- en ontslagbeleid
Het instemmingsrecht geldt ook voor regelingen rondom het aannemen en ontslaan van medewerkers. Denk aan het invoeren van een selectieprocedure, criteria voor het aannemen van nieuw personeel of een ontslagvolgorderegeling bij reorganisaties.
Dit is een categorie waarbij jij als OR een belangrijke rol speelt in het beschermen van de positie van medewerkers. Een eerlijk en consistent aanstellings- en ontslagbeleid draagt bij aan een veilige en betrouwbare werkomgeving. Let er daarbij op dat het instemmingsrecht betrekking heeft op de regeling zelf, niet op individuele aanstellings- of ontslagbeslissingen.
7: Personeelsopleiding en ontwikkelingsbeleid
Regelingen rondom opleiding en persoonlijke ontwikkeling van medewerkers zijn instemmingsplichtig. Dit omvat het invoeren van een opleidingsbeleid, een persoonlijk ontwikkelingsbudget of een systematiek voor loopbaanbegeleiding.
Investeren in medewerkers is essentieel voor een toekomstbestendige organisatie. Als OR-lid kun jij erop toezien dat opleidingsmogelijkheden toegankelijk en eerlijk verdeeld zijn voor alle medewerkers, ongeacht hun functieniveau of dienstverband. Wil jij als OR zelf ook sterker worden in jouw rol? Bekijk dan de trainingen voor ondernemingsraden die beschikbaar zijn.
8: Personeelsbeoordeling en functioneringsgesprekken
Het invoeren of wijzigen van een systeem voor personeelsbeoordeling, functioneringsgesprekken of beoordelingscriteria valt onder het instemmingsrecht volgens de WOR. Het gaat hierbij om de systematiek en het beleid, niet om de individuele beoordeling van een specifieke medewerker.
Een goed beoordelingssysteem is eerlijk, consistent en transparant. Als OR-lid heb jij de mogelijkheid om te toetsen of het systeem objectief is en of medewerkers voldoende worden geïnformeerd over de criteria waarop zij worden beoordeeld. Dit draagt bij aan een cultuur van vertrouwen en open communicatie binnen de organisatie.
9: Regelingen rondom arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim
Regelingen op het gebied van arbeidsomstandigheden, veiligheid op de werkvloer en ziekteverzuimbeleid zijn instemmingsplichtig. Denk aan het invoeren van een verzuimprotocol, een re-integratiebeleid of maatregelen rondom werkdruk en psychosociale arbeidsbelasting.
Dit is een onderwerp waarbij de gezondheid en het welzijn van medewerkers centraal staan. Als OR-lid draag jij bij aan een veilige en gezonde werkomgeving. Meer verdieping over dit thema vind je op de pagina over arbeidsomstandigheden binnen medezeggenschap.
Zo zet jij het instemmingsrecht strategisch in
Het instemmingsrecht is meer dan een formele stap in een procedure. Het is een kans om als OR daadwerkelijk invloed uit te oefenen op het beleid dat medewerkers direct raakt. Een paar praktische tips om dit recht effectief in te zetten:
- Wees proactief: vraag de werkgever tijdig om informatie over voorgenomen besluiten, zodat jij voldoende tijd hebt om je te verdiepen in de materie.
- Stel kritische vragen: het instemmingsrecht geeft jou de ruimte om door te vragen en alternatieven te bespreken voordat jij een beslissing neemt.
- Schakel deskundigen in: bij complexe onderwerpen zoals pensioen of beloningssystemen mag de OR externe expertise inroepen.
- Documenteer alles: leg afspraken en de onderbouwing van jouw beslissing schriftelijk vast, zodat er achteraf geen onduidelijkheid bestaat.
- Gebruik het instemmingsrecht als gespreksstarter: een instemmingstraject is ook een kans om de dialoog met de werkgever te verdiepen en samen tot betere oplossingen te komen.
Wil jij als OR-lid nog meer grip krijgen op jouw rechten en bevoegdheden? Dan is het waardevol om je verder te verdiepen in de verschillende thema’s rondom medezeggenschap.
Hoe MZ Services helpt met het instemmingsrecht
Het instemmingsrecht effectief inzetten vraagt om kennis, zelfvertrouwen en de juiste vaardigheden. Wij bij MZ Services ondersteunen ondernemingsraden al bijna 20 jaar bij het professionaliseren van hun rol, ook als het gaat om instemmingsplichtige besluiten. Wat wij voor jou kunnen betekenen:
- Persoonlijk advies: wij denken mee met jouw specifieke situatie en geven concrete handvatten voor het instemmingstraject in jouw organisatie.
- Trainingen op maat: van basistraining instemmingsrecht tot verdiepingssessies over specifieke thema’s, wij bieden zowel open trainingen als maatwerktrainingen aan.
- Flexibel partnerschap: wij passen ons aan op de behoeften van jouw OR, of je nu net begint of al jaren actief bent.
- Begeleiding bij complexe trajecten: bij lastige instemmingsvraagstukken staan wij naast jou als sparringpartner en adviseur.
Wil jij weten wat wij voor jouw ondernemingsraad kunnen doen? Neem dan gerust contact met ons op via onze contactpagina. Wij denken graag met je mee.
