De samenstelling van een ondernemingsraad roept regelmatig vragen op over wie wel en niet geschikt is als OR-lid. Een van de meest gestelde vragen betreft leidinggevenden: mogen zij überhaupt lid worden van de ondernemingsraad? Dit is een belangrijk punt, omdat de onafhankelijkheid van de OR cruciaal is voor effectieve medezeggenschap.
De Wet op de ondernemingsraden (WOR) stelt duidelijke regels over wie wel en niet verkiesbaar is voor het OR-lidmaatschap. Deze regels zijn bedoeld om belangenverstrengeling te voorkomen en ervoor te zorgen dat de OR daadwerkelijk de belangen van alle werknemers kan behartigen.
Mag een leidinggevende überhaupt lid worden van de ondernemingsraad?
Ja, leidinggevenden mogen lid worden van de ondernemingsraad. Alleen de bestuurder is uitgesloten en alle andere mensen in een organisatie, ook leidinggevenden, mogen lid worden van een OR. Ze kunnen juridisch ook niet uitgesloten worden, ook niet door een OR-reglement. De WOR sluit enkel de bestuurder of bestuurders van een onderneming uit (artikel 1, lid 4 WOR). De bestuurder is de persoon die alleen dan wel tezamen met anderen in een onderneming rechtstreeks de hoogste zeggenschap uitoefent bij de leiding van de arbeid (artikel 1, lid 1 sub e WOR).
Deze uitsluiting is logisch, aangezien de bestuurder ook de gesprekspartner van de OR is. Andere leidinggevenden zijn dus zeker niet uitgesloten van een OR-lidmaatschap. Tegelijkertijd mag van een leidinggevende wel worden verwacht dat deze zich goed realiseert dat een OR-lidmaatschap tot lastige situaties kan leiden. Een leidinggevende zou in een onmogelijke positie komen als hij of zij enerzijds besluiten moet nemen vanuit een managementverantwoordelijkheid en anderzijds als OR-lid beslissingen vanuit het perspectief van werknemers moet becommentariëren.
Hoewel het dus formeel is toegestaan voor andere leidinggevenden dan de bestuurder(s) van de onderneming om zich kandidaat te stellen voor de OR, is het zeer de vraag of het verstandig is om dit te doen.
Wat wordt precies verstaan onder een leidinggevende functie?
Een leidinggevende functie wordt gedefinieerd als een positie waarin iemand rechtstreeks leiding geeft aan andere werknemers. Dit betekent dat je bevoegd bent om instructies te geven, werk te verdelen, prestaties te beoordelen of disciplinaire maatregelen te nemen ten aanzien van ondergeschikten.
Het gaat hierbij niet alleen om hiërarchische leidinggevenden, zoals afdelingshoofden of teamleiders. Ook functioneel leidinggevenden, zoals projectleiders die tijdelijk leiding geven aan een team, vallen onder deze definitie. Het criterium is of je daadwerkelijk zeggenschap hebt over het werk en de arbeidsomstandigheden van anderen.
Belangrijke kenmerken van een leidinggevende functie zijn het kunnen geven van bindende instructies, het beoordelen van prestaties, het verdelen van taken en het nemen van beslissingen die direct invloed hebben op de werkzaamheden van ondergeschikten. Ook als deze bevoegdheden slechts tijdelijk zijn, bijvoorbeeld tijdens een project, is er sprake van een leidinggevende functie.
Daarentegen vallen specialisten of adviseurs die weliswaar expertise hebben, maar geen hiërarchische bevoegdheden over anderen hebben, niet onder de definitie van leidinggevende. Een senior consultant die advies geeft maar geen mensen aanstuurt, heeft dus geen leidinggevende functie.
Wie valt onder het begrip “bestuurder” volgens de WOR?
Belangrijk is dat het begrip “bestuurder een feitelijk functioneel begrip is. Anders gezegd: het gaat dus niet alleen om de persoon of personen die bij de Kamer van Koophandel en in de statuten van de onderneming als statutair bestuurder is aangewezen. Het gaat echter om degene die feitelijk het hoogste gezag heeft over de arbeid in de onderneming. Daarbij kun je denken aan functies als algemeen directeur, vestigingsdirecteur met volledige zeggenschap, lid van de directie dat eindverantwoordelijk is voor de onderneming en soms ook een locatiedirecteur of bedrijfsleider met zelfstandige eindverantwoordelijkheid.
Het gaat dus niet om teamleiders, afdelingshoofden, andere middle management-functies of managers zonder hoogste gezag over de arbeid.
Deze laatste categorie blijft dus normaal gesproken verkiesbaar.
Let op: de OR kan zelf geen categorie werknemers uitsluiten
Een belangrijke, juridische vraag die vaak terugkomt is: “Mogen we in ons reglement opnemen dat leidinggevenden zich niet kandidaat mogen stellen voor de OR?”
Het antwoord op die vraag is kort en simpel: Nee. De OR kan niet zelfstandig bepalen dat bepaalde leidinggevenden niet verkiesbaar zijn.
Alleen de wet (WOR) bepaalt wie uitgesloten is. Extra beperkingen in een reglement zijn juridisch niet toegestaan als zij het passief kiesrecht beperken zonder wettelijke basis.
Hoe controleert de ondernemingsraad of iemand geschikt is als lid?
De ondernemingsraad controleert tijdens het verkiezingsproces of de kandidaat-leden voldoen aan de wettelijke vereisten uit de WOR en het OR-reglement. Dit omvat het controleren of kandidaten kiesgerechtigd zijn als “in de onderneming werkzame persoon”, de controle of hun naam op slechts één kandidatenlijst voorkomt en de controle of zij zelf geen lijst indienen terwijl een vakbond waarvan zij lid zijn óók een lijst heeft ingediend.
De controle vindt plaats tijdens het verkiezingsproces en voordat de kandidaten(lijsten) worden gepubliceerd. Wanneer kandidatenlijsten worden ingediend, beoordeelt de verkiezingscommissie of alle kandidaten voldoen aan de gestelde eisen.
Hoe MZ Services helpt met ondernemingsraadvraagstukken
Wij ondersteunen ondernemingsraden bij alle aspecten van medezeggenschap, inclusief vraagstukken over de samenstelling en geschiktheid van OR-leden. Onze persoonlijke aanpak en flexibiliteit maken ons de ideale partner voor jouw OR.
Onze dienstverlening omvat:
- Advies over OR-verkiezingen en kandidaatstelling
- Training over de WOR en OR-bevoegdheden
- Begeleiding bij complexe medezeggenschapsvraagstukken
- Maatwerkoplossingen voor specifieke organisatiesituaties
- Ondersteuning bij het opstellen van OR-reglementen
Of je nu een startende OR bent die hulp nodig heeft bij de eerste verkiezingen, of een ervaren raad die geconfronteerd wordt met promoties van leden, wij denken graag met je mee. Onze adviseurs hebben uitgebreide kennis van de WOR en helpen je praktische oplossingen te vinden die passen bij jouw organisatie. Neem contact met ons op voor persoonlijk advies over jouw specifieke situatie.
