Wie mag stemmen bij OR-verkiezingen?

Door: Judith van Duivenboden

Voor het laatst inhoudelijk gecontroleerd op 18 oktober 2026

OR-verkiezingen zijn een belangrijk onderdeel van de medezeggenschap. Medewerkers kiezen immers zelf wie hen de komende jaren in de ondernemingsraad vertegenwoordigt. Maar niet iedere medewerker weet of hij mag stemmen. Geldt het kiesrecht ook voor werknemers met een tijdelijk contract? Hoe zit het met uitzendkrachten en gedetacheerden? En mag je stemmen als je nog maar kort in dienst bent?

De Wet op de ondernemingsraden (WOR) bevat duidelijke regels over het stemrecht bij OR-verkiezingen. In dit artikel leggen we uit wie mag stemmen, welke uitzonderingen er zijn en wat je kunt doen wanneer er discussie ontstaat over het kiesrecht.

Volgens artikel 6 lid 2 WOR zijn alle personen die ten minste drie maanden in de onderneming werkzaam zijn geweest, in beginsel kiesgerechtigd. Dit wordt het actief kiesrecht genoemd: het recht om je stem uit te brengen bij de verkiezing van de ondernemingsraad.

Voor werknemers met een arbeidsovereenkomst met de ondernemer maakt het niet uit of zij een vast of tijdelijk contract hebben. Ook deeltijdwerkers en oproepkrachten kunnen gewoon stemmen, mits zij aan de wettelijke voorwaarden voldoen.

Het uitgangspunt is dat iedereen die tot de in de onderneming werkzame personen behoort en voldoende lang werkzaam is, invloed moet kunnen uitoefenen op de samenstelling van de OR.

Voor uitzendkrachten, gedetacheerden en sommige andere groepen werkenden gelden bijzondere regels. Daar komen we verderop op terug.

De belangrijkste wettelijke voorwaarde is dat iemand op de verkiezingsdatum ten minste drie maanden in de onderneming werkzaam is geweest. Die termijn is sinds 1 januari 2022 gelijk voor het actief en passief kiesrecht.

Toch is alleen kijken naar de datum waarop iemand in dienst is gekomen niet altijd voldoende. De WOR spreekt namelijk over in de onderneming werkzame personen. Dat begrip is ruimer dan alleen werknemers met een vast dienstverband, maar omvat ook niet zonder meer iedereen die werkzaamheden voor de organisatie verricht.

Bij de voorbereiding van verkiezingen moet de OR daarom zorgvuldig vaststellen wie kiesgerechtigd is. Dat gebeurt via het verkiezingsregister, waarin ook wordt opgenomen wie zich verkiesbaar mag stellen.

Medewerkers moeten de gelegenheid krijgen om te controleren of zij terecht in het register staan. Het SER-Voorbeeldreglement ondernemingsraden biedt daarvoor een bruikbare procedure.

Ja, ook uitzendkrachten en gedetacheerden kunnen stemrecht verkrijgen bij de onderneming waar zij feitelijk werkzaam zijn. Voorwaarde is dat hun arbeidsverhouding voldoet aan de wettelijke definitie van een uitzendovereenkomst in artikel 7:690 BW.

Wanneer zij op basis van zo’n overeenkomst ten minste vijftien maanden bij de inlener werkzaam zijn, worden zij voor de WOR ook daar als in de onderneming werkzame personen aangemerkt. Na nog eens drie maanden verkrijgen zij in beginsel actief en passief kiesrecht. Dat betekent dat zij doorgaans na achttien maanden bij de inlener mogen stemmen en zich kandidaat mogen stellen.

De wet stelt daarbij geen aanvullende algemene eis dat de uitzendkracht of gedetacheerde naar verwachting nog een bepaalde periode werkzaam moet blijven.

Uitzendkrachten en gedetacheerden kunnen daarnaast medezeggenschapsrechten hebben bij het uitzendbureau waarmee zij een arbeidsovereenkomst hebben.

Zelfstandigen zonder personeel hebben niet automatisch stemrecht bij de OR-verkiezingen van hun opdrachtgever. Zij werken doorgaans op basis van een Overeenkomst van Opdracht en deze kan niet gezien worden als een uitzendovereenkomst (waarnaar artikel 1, lid 3 sub a WOR verwijst).

De ondernemer en de OR kunnen op grond van artikel 6 lid 4 WOR wel gezamenlijk besluiten om bepaalde groepen personen die regelmatig in de onderneming werken, voor de toepassing van de WOR als in de onderneming werkzaam aan te merken. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn voor bepaalde externe medewerkers of vrijwilligers. Zo’n afspraak moet een goede toepassing van de WOR bevorderen.

Ja. Artikel 6 lid 5 WOR geeft de OR de mogelijkheid om in zijn reglement af te wijken van de wettelijke diensttijdeis van drie maanden, wanneer dat bevorderlijk is voor een goede toepassing van de wet.

Dat kan bijvoorbeeld wenselijk zijn in een organisatie met veel kortdurende dienstverbanden. Als de OR wil voorkomen dat een grote groep medewerkers nauwelijks aan de medezeggenschap kan deelnemen, kan een kortere diensttijdeis een oplossing zijn.

Voor zo’n afwijking in het OR-reglement is niet automatisch toestemming van de ondernemer nodig.

Dat betekent echter niet dat de OR naar eigen inzicht bepaalde afdelingen, functies of groepen werknemers van het stemrecht mag uitsluiten. Een werknemer die op grond van de WOR kiesgerechtigd is, kan niet zomaar van de verkiezingen worden uitgesloten.

Ook hier is het belangrijk onderscheid te maken tussen de wettelijke diensttijdeis en de vraag wie voor de WOR als een in de onderneming werkzame persoon wordt beschouwd.

Het verschil is eenvoudig. Met actief kiesrecht mag je stemmen op kandidaten voor de ondernemingsraad. Met passief kiesrecht mag je jezelf kandidaat stellen voor een plaats in de OR.

Sinds 1 januari 2022 gelden voor beide rechten in beginsel dezelfde wettelijke diensttijdeisen: drie maanden werkzaam zijn in de onderneming.

Voorheen was dat anders. Toen gold een termijn van zes maanden voor het stemrecht en twaalf maanden voor de verkiesbaarheid. Door die termijnen te verkorten en gelijk te trekken, kunnen medewerkers eerder deelnemen aan de medezeggenschap.

Ook leidinggevenden kunnen in beginsel stemgerechtigd en verkiesbaar zijn. Een uitzondering geldt voor degene die bestuurder is in de zin van de WOR: degene die in de onderneming rechtstreeks de hoogste zeggenschap uitoefent bij de leiding van de arbeid. Die persoon wordt voor de toepassing van de WOR niet tot de in de onderneming werkzame personen gerekend.

Wil je weten wie zich kandidaat mag stellen en hoe die kandidaatstelling verloopt? Lees dan ook ons artikel Wie mag zich kandidaat stellen voor de ondernemingsraad?.

De verkiezingen voor een bestaande ondernemingsraad worden georganiseerd onder verantwoordelijkheid van de zittende OR. Die kan daarvoor een verkiezingscommissie instellen. Bij de verkiezing van de allereerste OR ligt de verantwoordelijkheid bij de ondernemer.

De verkiezingen vinden plaats via een geheime schriftelijke stemming. Kandidaten kunnen worden voorgedragen via vakorganisaties die aan de wettelijke voorwaarden voldoen of via zogenoemde vrije kandidatenlijsten. De WOR regelt wie deze lijsten mag indienen en in het OR-reglement wordt verder uitgewerkt hoe dit in de praktijk gebeurt.

Het stemmen kan op papier plaatsvinden, maar ook digitaal. Dan moet het OR-reglement daarin voorzien en moet het verkiezingssysteem voldoende waarborgen bieden voor onder andere het stemgeheim, de betrouwbaarheid en de controleerbaarheid.

Zijn er uiteindelijk niet meer kandidaten dan beschikbare OR-zetels? Dan kan onder de daarvoor geldende verkiezingsregels een stemming achterwege blijven.

Een zorgvuldige voorbereiding is belangrijk. De OR moet tijdig de verkiezingsdatum vaststellen, het verkiezingsregister opstellen, kandidatenlijsten beoordelen en medewerkers informeren over hun stemrecht.

Wil je precies weten wanneer je welke stappen moet zetten? Gebruik dan ons draaiboek voor OR-verkiezingen, met een praktische planning van 15 weken.

Soms ontstaat discussie over de vraag of iemand kiesgerechtigd is. Denk aan een uitzendkracht die al langere tijd bij de organisatie werkt, een medewerker met verschillende opeenvolgende contracten of iemand die ten onrechte niet in het verkiezingsregister is opgenomen.

In zo’n situatie is het belangrijk om eerst te controleren wat de WOR en het eigen OR-reglement bepalen.

Bij verkiezingen van een bestaande OR kan de medewerker zich wenden tot de OR of de verkiezingscommissie. Het SER-Voorbeeldreglement bevat een bezwaarprocedure waarmee mogelijke fouten in het verkiezingsregister of de verkiezingsprocedure tijdig kunnen worden hersteld.

Wordt het geschil niet opgelost, dan kunnen belanghebbenden op grond van artikel 36 WOR de kantonrechter inschakelen. Ook kan de bedrijfscommissie om bemiddeling worden gevraagd. Dat is niet verplicht, maar kan helpen om een geschil zonder gerechtelijke procedure op te lossen.

Het ten onrechte uitsluiten van kiesgerechtigde medewerkers kan gevolgen hebben voor de geldigheid van de verkiezingsprocedure. Dat betekent echter niet dat iedere fout automatisch leidt tot nietige verkiezingen of dat de hele verkiezing altijd opnieuw moet worden gehouden. Dat hangt af van de omstandigheden en de aard van de fout.

Voorkomen is daarom beter dan genezen. Zorg voor een zorgvuldig verkiezingsregister, duidelijke communicatie en een verkiezingsprocedure die aansluit bij de wettelijke regels en het OR-reglement.

Een OR-verkiezing lijkt op het eerste gezicht overzichtelijk. Er moet een verkiezingsdatum worden vastgesteld, er moeten kandidaten komen en de medewerkers moeten hun stem kunnen uitbrengen. Toch blijkt in de praktijk dat juist de wettelijke en organisatorische details voor vragen kunnen zorgen.

MZ Services ondersteunt ondernemingsraden en organisaties bij het zorgvuldig voorbereiden en organiseren van OR-verkiezingen. We adviseren over het kiesrecht, de kandidaatstelling en het OR-reglement. Ook kunnen we helpen bij de praktische inrichting van het verkiezingsproces of bij vragen over de toepassing van de WOR.

En natuurlijk kijken we verder dan alleen de verkiezingsdag. Een nieuwe ondernemingsraad moet immers ook goed van start kunnen gaan. Lees hier bijvoorbeeld meer over onze maatwerk starttraining voor nieuwe OR’en.