De ondernemingsraad (OR) speelt een cruciale rol in de medezeggenschap binnen organisaties. Als je overweegt je kandidaat te stellen voor de OR, is het belangrijk om te weten aan welke voorwaarden je moet voldoen en hoe het kandidaatstellingsproces werkt. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) stelt duidelijke eisen aan wie zich verkiesbaar kan stellen.
Of je nu al ervaring hebt met medezeggenschap of voor het eerst betrokken wilt raken bij de OR, er zijn specifieke regels die bepalen wie wel en niet kandidaat kan zijn. Deze regels zorgen ervoor dat de OR een echte vertegenwoordiging is van de werknemers in de onderneming.
Wie mag zich kandidaat stellen voor de ondernemingsraad?
Elke werknemer die ten minste drie maanden in de onderneming werkzaam is, mag zich kandidaat stellen voor de ondernemingsraad. Dit wordt het passief kiesrecht genoemd. Je moet een arbeidsovereenkomst hebben met de ondernemer, of als uitzendkracht of gedetacheerde minimaal 18 maanden in de onderneming werkzaam zijn geweest en naar verwachting ook voorlopig werkzaam blijven.
De WOR maakt onderscheid tussen verschillende categorieën werknemers die zich kandidaat mogen stellen. Dit geldt voor werknemers met een arbeidsovereenkomst, maar ook voor uitzendkrachten en gedetacheerden die langdurig in de onderneming werkzaam zijn. Een belangrijke uitzondering vormen bestuurders van de onderneming: zij worden niet geacht te behoren tot de in de onderneming werkzame personen en kunnen zich daarom niet kandidaat stellen.
Ook werknemers die krachtens een publiekrechtelijke aanstelling werkzaam zijn, zoals ambtenaren die bij de ondernemer werken, kunnen zich in bepaalde gevallen kandidaat stellen. De exacte voorwaarden kunnen per organisatie verschillen, afhankelijk van de cao of het OR-reglement.
Welke voorwaarden moet je vervullen om OR-lid te kunnen worden?
Om OR-lid te kunnen worden, moet je minimaal drie maanden in de onderneming werkzaam zijn, tenzij de cao of het OR-reglement andere afspraken bevat. Daarnaast moet je kiesgerechtigd zijn, wat eveneens geldt na minimaal drie maanden werkzaam te zijn in de onderneming.
De belangrijkste voorwaarden zijn:
- Minimaal drie maanden werkzaam in de onderneming (zowel actief als passief kiesrecht)
- Werkzaam zijn op basis van een arbeidsovereenkomst of, als uitzendkracht of gedetacheerde, minimaal 18 maanden in de onderneming werkzaam zijn geweest en naar verwachting voorlopig werkzaam blijven
- Geen bestuursfunctie binnen de onderneming bekleden
Het is belangrijk om te weten dat deze termijnen kunnen afwijken als er specifieke afspraken zijn gemaakt in de cao of het OR-reglement. Sommige organisaties hanteren kortere termijnen om de toegankelijkheid van de OR te vergroten. Controleer daarom altijd de specifieke regels die binnen jouw organisatie gelden.
Kunnen leidinggevenden zich kandidaat stellen voor de ondernemingsraad?
Alleen de bestuurder is uitgesloten en alle andere mensen in een organisatie, ook leidinggevenden, mogen lid worden van een OR. Ze kunnen juridisch ook niet uitgesloten worden, ook niet door een OR-reglement. De WOR maakt een duidelijk onderscheid tussen leidinggevenden en bestuurders.
Gewone leidinggevenden, zoals teamleiders, afdelingshoofden of managers, vallen onder de categorie werknemers en kunnen zich dus kandidaat stellen. Zij hebben immers een arbeidsovereenkomst met de ondernemer en zijn niet de uiteindelijke beslissers over het beleid van de onderneming.
Bestuurders daarentegen, zoals directeuren of leden van de raad van bestuur, worden volgens de wet niet geacht te behoren tot de in de onderneming werkzame personen. Zij staan aan de andere kant van de tafel tijdens overleg met de OR en kunnen daarom geen lid worden van de ondernemingsraad.
In de praktijk kan er soms onduidelijkheid ontstaan over de status van hogere leidinggevenden. Als je twijfelt over jouw positie, is het verstandig om dit te bespreken met de huidige OR of een specialist in medezeggenschap.
Hoe werkt de kandidaatstelling voor OR-verkiezingen?
Kandidaatstelling voor OR-verkiezingen gebeurt via kandidatenlijsten die kunnen worden ingediend door vakbonden of door individuele werknemers. Elke kiesgerechtigde werknemer kan zich kandidaat stellen, hetzij via een vakbondslijst, hetzij via rechtstreekse kandidaatstelling.
Er zijn twee manieren om je kandidaat te stellen:
- Via een vakbond: Vakbonden die actief zijn in de onderneming en ten minste twee jaar volledige rechtsbevoegdheid hebben, kunnen een kandidatenlijst indienen. Ze moeten wel overleg plegen met hun leden over de samenstelling van de lijst.
- Rechtstreekse kandidaatstelling: Individuele werknemers of groepen werknemers die geen lid zijn van een vakbond met een eigen lijst, kunnen zich rechtstreeks kandidaat stellen.
De verkiezing gebeurt altijd bij geheime schriftelijke stemming. De werkgever is verplicht de verkiezingen te faciliteren en de kosten daarvan te dragen. OR-leden worden verkozen voor een zittingstermijn van twee, drie of vier jaar. De exacte termijn wordt vastgelegd in het OR-reglement.
Het is belangrijk om je tijdig kandidaat te stellen. Informeer bij de huidige OR of bij HR naar de exacte procedures en deadlines die binnen jouw organisatie gelden. Elke onderneming heeft specifieke regels over wanneer en hoe kandidatenlijsten moeten worden ingediend.
Wat gebeurt er als je niet verkiesbaar bent voor de ondernemingsraad?
Als je niet voldoet aan de voorwaarden voor verkiesbaarheid, kun je geen kandidaat worden voor de ondernemingsraad. Dit betekent dat je naam niet op de kandidatenlijst kan worden geplaatst en je dus niet kunt worden gekozen als OR-lid.
De meest voorkomende redenen waarom iemand niet verkiesbaar is:
- Nog geen drie maanden werkzaam in de onderneming
- Een bestuursfunctie binnen de organisatie
- Uitzendkracht of gedetacheerde die nog geen 18 maanden in de onderneming werkzaam is geweest
- Niet werkzaam in de onderneming waar de OR wordt gekozen
Gelukkig betekent dit niet dat je helemaal buitenspel staat. Je kunt wel stemmen tijdens de OR-verkiezingen als je ten minste drie maanden in de onderneming werkzaam bent. Daarnaast kun je op andere manieren betrokken raken bij medezeggenschap, bijvoorbeeld door deel te nemen aan werkgroepen of commissies die door de OR worden ingesteld.
Als je situatie verandert en je wel verkiesbaar wordt, kun je je bij volgende verkiezingen alsnog kandidaat stellen. OR-verkiezingen vinden normaal gesproken elke twee tot vier jaar plaats, dus er komen regelmatig nieuwe kansen.
Hoe MZ Services helpt met OR-verkiezingen en kandidaatstelling
Wij ondersteunen organisaties en werknemers bij alle aspecten van OR-verkiezingen en medezeggenschap. Als flexibele partner bieden we persoonlijk advies over:
- Uitleg over verkiesbaarheidsregels en kandidaatstellingsprocedures
- Begeleiding bij het opzetten van verkiezingsprocessen
- Training voor nieuwe OR-leden na de verkiezingen
- Advies over OR-reglementen en verkiezingsregels
- Ondersteuning bij complexe verkiezingssituaties
Of je nu als werknemer vragen hebt over kandidaatstelling of als organisatie hulp nodig hebt bij het organiseren van verkiezingen, wij denken graag met je mee. Onze bijna 20 jaar ervaring in medezeggenschap helpt ons praktische en haalbare oplossingen te bieden die passen bij jouw specifieke situatie. Neem contact met ons op voor persoonlijk advies over OR-verkiezingen en kandidaatstelling.
Gerelateerde artikelen
- Heeft de OR een rol bij de invoering van nieuwe technologie?
- Welke ondersteuning kun je als werkgever inschakelen bij het oprichten van een OR?
- Wat levert professionele OR begeleiding op voor organisaties?
- Wat maakt goede medezeggenschap lastig in de praktijk?
- Welke training hebben ondernemingsraadleden nodig?
