Wtp voor de OR – Stap 1: bouw kennis op en maak een projectplan

Oorspronkelijk opgesteld door &Gommer Pensions Group. Inhoudelijk geactualiseerd door MZ Services.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 11 oktober 2026

De overgang naar het nieuwe pensioenstelsel komt steeds dichterbij. Uiterlijk op 1 januari 2028 moeten pensioenregelingen voldoen aan de nieuwe regels van de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Voor pensioenregelingen bij een verzekeraar of premiepensioeninstelling (PPI) moet het transitieplan bovendien uiterlijk 1 oktober 2027 zijn aangeleverd.

Voor een ondernemingsraad is dit dus geen dossier om nog lang voor zich uit te schuiven.

Een nieuwe pensioenregeling raakt een belangrijke arbeidsvoorwaarde en brengt keuzes mee over onder meer de premie, het soort pensioenregeling, nabestaandenpensioen, compensatie en de gevolgen voor verschillende groepen werknemers. Om daar als OR serieus invloed op te kunnen uitoefenen, moet je begrijpen waarover wordt gesproken én het proces goed organiseren.

Daarom begint ons 10-stappenplan Wet toekomst pensioenen voor de OR niet met een keuze voor een nieuwe pensioenregeling, maar met iets fundamentelers:

Kennis opbouwen en een goed projectplan maken.

Een veelgemaakte fout is dat de OR wacht totdat de werkgever een compleet voorstel voor een nieuwe pensioenregeling ter instemming voorlegt.

Dan ben je eigenlijk te laat begonnen.

Een OR die werkelijk invloed wil hebben, moet eerder weten welke keuzes eraan komen, welke informatie nodig is en op welke momenten de OR betrokken wordt. Dat geeft ruimte om vragen te stellen, alternatieven te onderzoeken en waar nodig eigen deskundigheid in te schakelen.

De voorbereiding van een nieuwe pensioenregeling is bovendien meestal geen rechtlijnig proces. Werkgever, pensioenadviseur, pensioenuitvoerder en werknemersvertegenwoordiging hebben ieder een eigen rol en de verschillende keuzes beïnvloeden elkaar.

Een projectplan helpt om daar structuur in aan te brengen.

Voordat je een projectplan maakt, moet één vraag helder zijn:

Welke formele rol heeft onze OR bij de pensioenregeling?

Uitgangspunt van artikel 27 lid 1 onder a WOR is dat de OR instemmingsrecht heeft bij een voorgenomen besluit van de werkgever tot vaststelling, wijziging of intrekking van een regeling op grond van een pensioenovereenkomst.

Dat instemmingsrecht geldt echter niet in iedere situatie op dezelfde manier. Als de pensioenregeling bijvoorbeeld inhoudelijk is geregeld in een cao of sprake is van verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds, ligt de arbeidsvoorwaardelijke besluitvorming in belangrijke mate elders.

Breng daarom aan het begin van het traject in kaart welke pensioenregeling geldt, bij welke pensioenuitvoerder deze is ondergebracht, wie de inhoud van de regeling bepaalt en welke keuzes de werkgever zelf kan maken.

Lees uitgebreider: Heeft de OR instemmingsrecht bij een pensioenregeling?

Die eerste juridische analyse bepaalt namelijk ook hoe de rest van jullie Wtp-traject eruitziet.

Ook wanneer de formele instemmingsaanvraag pas later komt, hoeft de OR niet af te wachten.

Artikel 24 WOR biedt een logisch moment om de komende pensioentransitie met de bestuurder te bespreken. Tijdens het overleg over de algemene gang van zaken moet de bestuurder mededeling doen van besluiten die hij voorbereidt op onderwerpen uit onder meer artikel 27 WOR. Daarbij moeten afspraken worden gemaakt over wanneer en op welke manier de OR in de besluitvorming wordt betrokken.

Gebruik dat overleg dus om vooraf procesafspraken te maken.

Vraag bijvoorbeeld wanneer de werkgever verwacht met een voorstel te komen, wie de pensioenadviseur is, wanneer de huidige uitvoeringsovereenkomst afloopt, welke beslismomenten worden voorzien en op welk moment de OR informatie ontvangt.

Vroegtijdige betrokkenheid betekent niet dat de OR al instemt met een richting. Het betekent juist dat de OR ervoor zorgt dat hij nog daadwerkelijk invloed kan uitoefenen wanneer de keuzes worden gemaakt

Pensioen is specialistische materie. Dat betekent niet dat ieder OR-lid pensioendeskundige moet worden.

Wel moet de OR als geheel voldoende begrijpen om de juiste vragen te kunnen stellen en uiteindelijk een weloverwogen beslissing over een instemmingsverzoek te kunnen nemen.

Beperk de kennis daarom niet tot één OR-lid dat toevallig affiniteit met pensioen heeft. Een pensioenwerkgroep kan veel voorbereidend werk doen, maar uiteindelijk is het de ondernemingsraad die zijn formele bevoegdheden uitoefent.

Zorg daarom dat alle OR-leden ten minste de hoofdlijnen begrijpen: hoe de huidige pensioenregeling werkt, wat de Wtp verandert, welke keuzes mogelijk zijn, welke groepen werknemers geraakt kunnen worden en welke bevoegdheden de OR heeft.

De verdieping kan vervolgens bij een kleinere werkgroep liggen.

Een projectplan hoeft geen dik rapport te zijn. Het moet vooral duidelijk maken wat er moet gebeuren, wie welke rol heeft en wanneer de belangrijke momenten plaatsvinden.

Neem in ieder geval de volgende vragen op:

1. Wat is het doel? Wat wil de OR met zijn betrokkenheid bij de nieuwe pensioenregeling bereiken?
2. Wat is de huidige situatie? Welke pensioenregeling geldt nu, wie is de uitvoerder en wanneer lopen bestaande contracten of afspraken af?
3. Welke rol heeft de OR? Waar bestaat instemmingsrecht en welke andere bevoegdheden of overlegmomenten zijn relevant?
4. Welke besluiten en keuzes komen eraan? Denk aan de nieuwe premieregeling, premiehoogte, compensatie, nabestaandenpensioen, eventuele overgangsregelingen en de pensioenuitvoerder.
5. Wat is het tijdpad? Wanneer wil de werkgever overstappen, wanneer moet het instemmingsproces plaatsvinden en welke wettelijke of contractuele deadlines gelden?
6. Welke informatie heeft de OR nodig? Welke stukken, berekeningen en vergelijkingen moeten beschikbaar zijn om de voorstellen te kunnen beoordelen?
7. Welke deskundigheid is nodig? Wat kan de OR zelf en waar is een onafhankelijke pensioenadviseur, jurist of actuarieel deskundige nodig?
8. Hoe betrekken we de achterban? Wanneer informeren of raadplegen we werknemers en hoe verzamelen we vragen en signalen uit de organisatie?
9. Welke risico’s zien we? Denk aan tijdsdruk, ontbrekende informatie, onvoldoende deskundigheid, verschillende belangen tussen groepen werknemers of een voorstel dat feitelijk al te ver is uitgewerkt.
10. Wie doet wat? Maak duidelijke afspraken binnen de OR over voorbereiding, overleg, communicatie en besluitvorming.

Een dergelijk projectplan geeft de OR houvast gedurende het hele Wtp-traject en voorkomt dat belangrijke vragen pas opduiken wanneer de deadline al dichtbij komt.

De begrippen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

Het projectplan is een hulpmiddel om het proces te organiseren. Het beschrijft onder meer planning, rollen, werkzaamheden, informatiebehoefte en deskundigheid. Een projectplan is op zichzelf geen wettelijk voorgeschreven Wtp-document.

Het transitieplan heeft een andere functie. Daarin worden de keuzes rond de overgang naar de nieuwe pensioenregeling, de overwegingen achter die keuzes en de gevolgen van de transitie vastgelegd en verantwoord. Of een transitieplan verplicht is, hangt af van de specifieke situatie en de gekozen overgangsroute.

Voor regelingen bij een verzekeraar of PPI waarvoor een transitieplan moet worden opgesteld, geldt uiterlijk 1 oktober 2027 als aanleverdatum.

Voor de OR is het transitieplan later in het proces een belangrijk informatiedocument bij de beoordeling van de gewijzigde pensioenregeling.

De werkgever zal zich bij een pensioentransitie doorgaans laten ondersteunen door een pensioenadviseur. Dat betekent niet automatisch dat deze adviseur ook de onafhankelijke adviseur van de OR is.

De WOR geeft de OR zelf de mogelijkheid om een deskundige te raadplegen. Op grond van artikel 16 WOR kan de ondernemingsraad een deskundige uitnodigen om een vergadering bij te wonen of schriftelijk advies uit te brengen.

De redelijkerwijs noodzakelijke kosten voor zo’n deskundige komen op grond van artikel 22 WOR voor rekening van de ondernemer. De OR moet de ondernemer wel vooraf informeren over de te maken kosten. Als werkgever en OR een eigen budgetregeling hebben afgesproken, moet uiteraard ook met die afspraak rekening worden gehouden.

Juist bij pensioen kan een eigen deskundige waardevol zijn. Niet om de beslissing van de OR over te nemen, maar om berekeningen te beoordelen, alternatieven zichtbaar te maken en uit te leggen wat verschillende keuzes voor werknemers betekenen.

Samenwerken met de werkgever is logisch en vaak ook verstandig. Er kan bijvoorbeeld een gezamenlijk projectteam bestaan waarin HR, werkgever, pensioenadviseur en vertegenwoordigers van de OR informatie uitwisselen en het proces voorbereiden.

Maar zo’n projectteam is niet de ondernemingsraad.

De OR moet zelfstandig informatie kunnen beoordelen, eigen deskundigen kunnen raadplegen en uiteindelijk onafhankelijk beslissen over het formele instemmingsverzoek.

Maak daarom vooraf duidelijk welke rol OR-leden in een gezamenlijke projectgroep hebben. Meedenken tijdens de voorbereiding betekent niet dat de OR zich al vooraf heeft verbonden aan de uiteindelijke pensioenregeling.

Stap 1 is afgerond wanneer de OR niet alle antwoorden al kent, maar wél grip heeft op het proces.

Jullie weten dan welke formele rol de OR heeft, welke keuzes eraan komen, welk tijdpad geldt, wie het dossier binnen de OR volgt, welke deskundigheid nodig is en wanneer werkgever en OR elkaar tijdens het traject spreken.

Daarmee ligt de basis om inhoudelijk aan de slag te gaan.

De volgende vraag is vervolgens:

hoe ziet onze huidige pensioenregeling er eigenlijk uit en hoe groot is de verandering die op ons afkomt?

Dat is Stap 2: inventariseer de huidige situatie en de impact van de Wtp.

Ga door naar Stap 2 – Inventariseer de huidige situatie en impact

Dit artikel is Stap 1 van het 10-stappenplan Wet toekomst pensioenen voor ondernemingsraden.

In de centrale roadmap vind je alle tien stappen bij elkaar, van kennisopbouw en analyse van de huidige regeling tot compensatie, transitieplan, instemming en invoering.