Door: Judith van Duivenboden

Voor het laatst inhoudelijk gecontroleerd op 16 oktober 2026

De vraag of zzp’ers lid kunnen worden van de ondernemingsraad komt steeds vaker voor, vooral nu organisaties meer werken met zelfstandigen en freelancers. Deze vraag raakt aan de kern van medezeggenschap: wie heeft er eigenlijk zeggenschap in een organisatie, en waarom? Het antwoord is niet altijd even duidelijk, omdat de Wet op de ondernemingsraden (WOR) specifieke regels hanteert voor wie wel en niet kan meedraaien in de OR.

In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen rond zzp’ers en medezeggenschap. We kijken naar de wettelijke mogelijkheden, praktische alternatieven en hoe organisaties zelfstandigen toch kunnen betrekken bij belangrijke bedrijfsbesluiten.

Ja, onder bepaalde voorwaarden. Zzp’ers hebben niet automatisch recht op OR-lidmaatschap. Maar op grond van artikel 6 lid 4 WOR kunnen ondernemer en OR gezamenlijk besluiten om bepaalde groepen zelfstandigen als in de onderneming werkzame personen aan te merken. Daarmee kunnen zij onder voorwaarden ook kiesgerechtigd en verkiesbaar worden.

Volgens artikel 1 WOR behoren in beginsel werknemers met een arbeidsovereenkomst en personen met een publiekrechtelijke aanstelling tot de in de onderneming werkzame personen. De wet kent daarnaast bijzondere regelingen voor onder meer uitzendkrachten en gedetacheerden (artikel 1, lid 3 WOR).

Zzp’ers werken doorgaans op basis van een overeenkomst van opdracht en behoren daarom niet automatisch tot deze groep. Maar artikel 6 lid 4 WOR biedt een belangrijke mogelijkheid. De ondernemer en de ondernemingsraad kunnen gezamenlijk besluiten om groepen personen die regelmatig in de onderneming werken, maar daar niet rechtstreeks in dienst zijn, toch als in de onderneming werkzame personen aan te merken.

Dat kan ook voor zzp’ers gelden. De voorwaarde is dat deze uitbreiding bevorderlijk is voor een goede toepassing van de WOR. Wanneer een groep zzp’ers op die manier onder de WOR wordt gebracht, kunnen zij ook actief en passief kiesrecht verkrijgen, mits zij aan de daarvoor geldende voorwaarden voldoen.

Daarbij geldt in beginsel de wettelijke diensttijdeis van drie maanden. De OR kan deze termijn op grond van artikel 6 lid 5 WOR in zijn reglement aanpassen, wanneer dat bevorderlijk is voor een goede toepassing van de wet.

Ook is van belang of iemand daadwerkelijk als zelfstandige werkt. De benaming van een overeenkomst is niet doorslaggevend. Wanneer de arbeidsrelatie feitelijk een arbeidsovereenkomst is, kan dat gevolgen hebben voor de medezeggenschapsrechten.

De belangrijkste conclusie is daarom dat zzp’ers niet automatisch lid kunnen worden van de ondernemingsraad, maar dat de WOR onder voorwaarden wel degelijk ruimte biedt om hen bij de formele medezeggenschap te betrekken.

Het belangrijkste verschil ligt in de juridische arbeidsrelatie. Werknemers met een arbeidsovereenkomst behoren in beginsel tot de in de onderneming werkzame personen en kunnen op grond van de WOR medezeggenschapsrechten verkrijgen. Voor het stemrecht en de verkiesbaarheid geldt normaal gesproken een diensttijdeis van drie maanden.

Zzp’ers werken doorgaans op basis van een overeenkomst van opdracht. Daardoor hebben zij niet automatisch dezelfde medezeggenschapsrechten. Zoals hiervoor beschreven, kunnen ondernemer en OR echter op grond van artikel 6 lid 4 WOR gezamenlijk besluiten om bepaalde groepen zzp’ers toch onder de formele medezeggenschap te brengen.

Voor zzp’ers die niet op die manier onder de WOR vallen, wordt hun betrokkenheid bij de organisatie vooral bepaald door hun overeenkomst en de afspraken die partijen maken.

Wanneer een zzp’er op grond van artikel 6 lid 4 WOR tot de in de onderneming werkzame personen behoort en zich kandidaat stelt of OR-lid wordt, is ook artikel 21 WOR over bescherming tegen benadeling relevant. Dat betekent echter niet dat een zelfstandige daarmee automatisch dezelfde arbeidsrechtelijke ontslagbescherming heeft als een werknemer met een arbeidsovereenkomst.

Een ander belangrijk verschil betreft de belangenbehartiging. Werknemers hebben collectieve belangen rond arbeidsomstandigheden, werkzekerheid en arbeidsvoorwaarden. Zzp’ers hebben als zelfstandige ondernemers vaak andere prioriteiten, zoals opdrachtverlening, tarieven en contractvoorwaarden. Deze verschillende perspectieven kunnen botsen in medezeggenschapsprocessen.

Naast de mogelijkheid om zzp’ers onder voorwaarden bij de formele medezeggenschap te betrekken, kunnen organisaties ook andere vormen van participatie organiseren. Denk aan een adviesraad, klankbordgroep of thematische werkgroep waarin zelfstandigen hun ervaringen en deskundigheid inbrengen.

Deze vormen van participatie kunnen een aanvulling zijn op de ondernemingsraad, maar hebben niet automatisch dezelfde wettelijke bevoegdheden.

Een populaire optie is het instellen van een adviesraad of klankbordgroep waarin zowel werknemers als zzp’ers vertegenwoordigd zijn. Deze groep heeft geen wettelijke bevoegdheden zoals de OR, maar kan wel advies geven over strategische keuzes, innovatie of operationele verbeteringen. Het voordeel is dat verschillende perspectieven worden gehoord zonder de wettelijke OR-structuur te verstoren.

Daarnaast kunnen organisaties zzp’ers betrekken via:

• Projectspecifieke werkgroepen waarin hun vakkennis relevant is
• Periodieke evaluatiegesprekken over de samenwerking
• Consultatierondes bij beleidswijzigingen die hen raken
• Gezamenlijke brainstormsessies over innovatie en verbetering
• Informele netwerkbijeenkomsten en teamuitjes

Sommige organisaties kiezen ervoor om in hun opdrachtencontracten specifieke afspraken op te nemen over informatieverstrekking en consultatie. Dit geeft zzp’ers contractuele rechten op betrokkenheid, ook al hebben zij geen wettelijke medezeggenschapsrechten.

Een ondernemer is volgens artikel 2 WOR verplicht een ondernemingsraad in te stellen wanneer in de onderneming in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn. Het gaat daarbij niet alleen om medewerkers met een vast dienstverband. Ook werknemers met een tijdelijk contract, deeltijdwerkers en oproepkrachten tellen mee.

Uitzendkrachten die op grond van artikel 1 lid 3 WOR ten minste 15 maanden bij de inlener werkzaam zijn, worden eveneens bij die onderneming meegeteld. Voor het verkrijgen van stemrecht of verkiesbaarheid geldt vervolgens in beginsel nog een termijn van drie maanden.

Zzp’ers tellen niet automatisch mee voor de grens van 50 personen. Wanneer ondernemer en een bestaande OR echter gezamenlijk hebben besloten om bepaalde groepen zelfstandigen op grond van artikel 6 lid 4 WOR als in de onderneming werkzaam aan te merken, tellen die groepen wel mee bij de toepassing van de wettelijke regels over de omvang van de onderneming en de OR.

Bij stagiairs moet naar de juridische arbeidsrelatie worden gekeken. Een stageovereenkomst is niet zonder meer een arbeidsovereenkomst. Ook stagiairs tellen daarom niet in alle gevallen automatisch mee.

De formulering “in de regel” betekent dat er wordt gekeken naar een gemiddeld aantal over een langere periode, niet naar tijdelijke pieken of dalen in het personeelsbestand. Als een organisatie structureel boven de 50 werknemers uitkomt, moet er een OR worden ingesteld, ook al zakt het aantal soms tijdelijk onder deze grens. Overigens kunnen hierover in CAO’s afwijkende afspraken worden gemaakt. Zo volstaat in de CAO Gemeenten en de CAO Sociaal Werk & Welzijn een aantal van 35 in de onderneming werkzame personen.

Organisaties kunnen er ook voor kiezen om vrijwillig een OR in te stellen, zelfs als zij onder de 50-personengrens blijven. Dit kan zinvol zijn voor organisaties die verwachten te groeien of die de voordelen van gestructureerde medezeggenschap willen benutten. Een vrijwillige OR heeft dezelfde rechten en plichten als een verplichte OR.

Organisaties die zzp’ers meer invloed willen geven, kunnen verschillende wegen bewandelen. Zij kunnen onderzoeken of het wenselijk en juridisch mogelijk is om bepaalde groepen zelfstandigen op grond van artikel 6 lid 4 WOR bij de formele medezeggenschap te betrekken. Daarnaast kunnen zij kiezen voor overlegstructuren naast de OR, zoals adviesgroepen, klankbordgroepen of projectcommissies.

Een succesvolle aanpak is het oprichten van een bredere adviesraad waarin verschillende groepen vertegenwoordigd zijn: werknemers, zzp’ers, klanten en soms zelfs leveranciers. Deze raad kan advies geven over strategische vraagstukken, innovatie en kwaliteitsverbetering. Het is belangrijk om duidelijke mandaten en verwachtingen af te spreken, zodat alle partijen weten wat hun rol en invloed is.

Andere effectieve methoden zijn:

• Themagerichte werkgroepen waarin zzp’ers hun expertise kunnen inbrengen
• Kwartaalbijeenkomsten voor alle betrokkenen bij de organisatie
• Digitale platforms voor feedback en ideeënuitwisseling
• Mentorprogramma’s tussen vaste werknemers en zzp’ers
• Gezamenlijke trainingen en ontwikkelactiviteiten

Het is cruciaal om transparant te communiceren over de verschillende rollen en bevoegdheden. Zzp’ers moeten begrijpen dat hun input waardevol is, maar dat formele besluitvorming via andere kanalen loopt. Dit voorkomt frustratie en zorgt voor realistische verwachtingen over hun invloed op bedrijfsbesluiten.

Wij helpen organisaties bij het opzetten van effectieve medezeggenschapsstructuren die rekening houden met moderne werkvormen. Onze ervaring leert dat steeds meer organisaties worstelen met de vraag hoe zij zowel werknemers als zzp’ers kunnen betrekken bij belangrijke besluiten. MZ Services ondersteunt ondernemingsraden en andere medezeggenschapsorganen in alle sectoren.

Onze ondersteuning omvat onder meer:

• Advies over het opzetten van parallelle overlegstructuren naast de OR
• Training voor OR-leden over het omgaan met zzp’ers in de organisatie
• Begeleiding bij het opstellen van heldere mandaten en procedures
• Workshops over moderne vormen van medezeggenschap en participatie
• Maatwerkoplossingen die passen bij jouw organisatiecultuur

Als flexibele partner denken we graag mee over creatieve oplossingen die juridisch correct zijn én praktisch werkbaar. We geven persoonlijk advies dat aansluit bij de specifieke uitdagingen van jouw organisatie. Heb je vragen over medezeggenschap en zzp’ers? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden.