Door: Judith van Duivenboden

Voor het laatst inhoudelijk gecontroleerd op 18 oktober 2026

Het organiseren van OR-verkiezingen kan een uitdaging zijn wanneer er te weinig kandidaten zijn. Waarom stellen medewerkers zich niet beschikbaar voor de ondernemingsraad? Hebben ze geen tijd, weten ze onvoldoende wat de OR doet of zien ze er eenvoudigweg het nut niet van in?

Een goed functionerende ondernemingsraad heeft betrokken en gemotiveerde leden nodig. Maar wanneer het aantal kandidaten achterblijft, heeft dat niet alleen praktische gevolgen. Ook de verkiezingsprocedure en de samenstelling van de OR verdienen dan aandacht.

Gelukkig kun je veel doen om medewerkers enthousiast te maken voor medezeggenschap. En lukt het ondanks alle inspanningen niet om voldoende kandidaten te vinden? Dan biedt de Wet op de ondernemingsraden (WOR) mogelijkheden om toch verder te gaan. In dit artikel leggen we uit hoe je daarmee omgaat.

Dat er te weinig kandidaten zijn voor de OR kan verschillende oorzaken hebben. Soms weten medewerkers onvoldoende wat de ondernemingsraad doet. Anderen zien vooral de tijd die het lidmaatschap kost of twijfelen of ze wel voldoende kennis en ervaring hebben.

Ook de beeldvorming over medezeggenschap speelt een rol. Wanneer medewerkers de OR vooral associëren met langdurige vergaderingen, ingewikkelde dossiers of discussies met de bestuurder, is het niet vreemd dat zij zich afvragen of het OR-werk wel iets voor hen is.

Daarnaast kunnen medewerkers terughoudend zijn omdat ze vrezen dat een kritische opstelling gevolgen heeft voor hun relatie met hun leidinggevende of hun loopbaan. Dat is jammer, want de OR is juist bedoeld om medewerkers invloed te geven op besluiten die hen en de organisatie raken.

Een andere mogelijke oorzaak is dat de ondernemingsraad onvoldoende zichtbaar is. Als collega’s nauwelijks weten waarmee de OR zich bezighoudt of welke resultaten worden bereikt, zullen ze minder snel geneigd zijn zich kandidaat te stellen.

Daar ligt ook een verantwoordelijkheid voor de zittende OR. Goede achterbancommunicatie begint niet vlak voor de verkiezingen, maar loopt gedurende de hele zittingsperiode door.

Effectieve kandidatenwerving begint met het zichtbaar maken van de meerwaarde van medezeggenschap. Laat zien waar de OR invloed op heeft gehad, welke onderwerpen op de agenda staan en wat medewerkers zelf kunnen bijdragen.

Organiseer bijvoorbeeld laagdrempelige informatiebijeenkomsten waarin huidige OR-leden vertellen over hun ervaringen. Wat maakt het OR-werk interessant? Welke invloed hebben zij kunnen uitoefenen? En wat hebben zij zelf van het lidmaatschap geleerd?

Gebruik daarnaast de communicatiekanalen die medewerkers al kennen. Denk aan intranet, nieuwsbrieven, teamoverleggen en persoonlijke gesprekken op de werkvloer. Een uitnodiging van een collega die enthousiast is over het OR-werk, kan soms meer bereiken dan een uitgebreide verkiezingscampagne.

Wees daarbij ook duidelijk over de praktische kant. Vertel hoeveel tijd OR-werk kost, welke faciliteiten beschikbaar zijn en hoe de combinatie met het reguliere werk wordt geregeld. Maak hierover tijdig afspraken met de bestuurder. Wie zich kandidaat stelt, moet erop kunnen vertrouwen dat er ook daadwerkelijk ruimte is om het OR-werk goed te doen.

Betrek leidinggevenden bij het creëren van die ruimte. Wanneer zij het belang van medezeggenschap onderschrijven en medewerkers stimuleren zich kandidaat te stellen, helpt dat. Uiteraard moet kandidaatstelling altijd een vrije keuze blijven.

Leidinggevenden kunnen bovendien zelf lid worden van de OR, zolang zij aan de wettelijke voorwaarden voor verkiesbaarheid voldoen. Dat geldt niet voor de bestuurder in de zin van de WOR. Die behoort voor de toepassing van de wet niet tot de in de onderneming werkzame personen en kan daarom geen OR-lid zijn.

Wil je meer weten over deze voorwaarden? Lees dan ons artikel Wie mag zich kandidaat stellen voor de ondernemingsraad?.

Medewerkers raken vooral gemotiveerd wanneer zij begrijpen wat het OR-lidmaatschap hun kan bieden. Niet alleen omdat zij invloed kunnen uitoefenen op hun eigen werkomgeving, maar ook omdat het OR-werk mogelijkheden biedt voor persoonlijke en professionele ontwikkeling.

Als OR-lid leer je bijvoorbeeld onderhandelen, beleidsvoorstellen beoordelen, samenwerken en strategisch denken. Je krijgt bovendien meer inzicht in de manier waarop besluiten binnen de organisatie tot stand komen.

Op onze themapagina Waarom in de OR? gaan we uitgebreider in op de voordelen en mogelijkheden van het OR-lidmaatschap.

Vertel ook over het recht op scholing. Volgens artikel 18 WOR hebben OR-leden recht op ten minste vijf dagen scholing en vorming per jaar. Voor OR-leden die daarnaast zitting hebben in een vaste commissie of onderdeelcommissie geldt in beginsel een minimum van acht dagen. De ondernemer draagt de redelijkerwijs noodzakelijke kosten van deze scholing.

Daarnaast beschikt de OR over wettelijke bevoegdheden waarmee hij daadwerkelijk invloed kan uitoefenen. Denk aan het adviesrecht, het instemmingsrecht, het informatierecht en het initiatiefrecht. Daarmee kan de OR meepraten over en invloed uitoefenen op onderwerpen die medewerkers direct raken, zoals werkdruk, arbeidsomstandigheden, reorganisaties en personeelsbeleid.

Ten slotte is het belangrijk om aandacht te besteden aan de rechtspositie van OR-leden. Artikel 21 WOR beschermt medewerkers tegen benadeling vanwege hun kandidaatstelling of betrokkenheid bij het OR-werk. Daarnaast biedt het Burgerlijk Wetboek ontslagbescherming aan OR-leden en kandidaten. Ook voormalige OR-leden genieten gedurende twee jaar na hun lidmaatschap bijzondere ontslagbescherming.

Dat betekent overigens niet dat een OR-lid onder geen enkele omstandigheid ontslagen kan worden. Een ontslag mag echter niet zijn ingegeven door het OR-werk en moet voldoen aan de daarvoor geldende wettelijke voorwaarden.

Die bescherming helpt medewerkers om onafhankelijk en zonder vrees voor benadeling hun medezeggenschapswerk te doen.

Ondanks alle inspanningen kan het gebeuren dat er minder kandidaten zijn dan beschikbare OR-zetels. Wat betekent dat voor de verkiezingen? Moet je opnieuw beginnen, mag de OR met minder leden verder of kun je de verkiezingen uitstellen?

Het antwoord hangt af van de situatie en van de bepalingen in het OR-reglement.

Evenveel kandidaten als beschikbare zetels

Wanneer er precies evenveel geldige kandidaten zijn als beschikbare zetels, hoeft er volgens het SER-Voorbeeldreglement geen verkiezing plaats te vinden. Alle kandidaten worden dan geacht te zijn gekozen.

In de praktijk wordt dit ook wel een verkiezing met een akkoordlijst genoemd. Juridisch gaat het erom dat er geen verkiezingsstrijd is, omdat het aantal kandidaten niet groter is dan het aantal te vervullen zetels.

Minder kandidaten dan beschikbare zetels

Ook wanneer er minder kandidaten zijn dan OR-zetels, worden de gestelde kandidaten volgens het SER-Voorbeeldreglement geacht te zijn gekozen. Er hoeft dan geen stemming plaats te vinden, maar de niet-vervulde zetels blijven vacant.

Een voorbeeld: een ondernemingsraad bestaat volgens zijn reglement uit negen leden, maar er zijn slechts zes geldige kandidaten. Die zes kandidaten worden dan geacht te zijn gekozen. De overige drie zetels blijven voorlopig onbezet.

De SER adviseert om voor de onvervulde zetels later, bijvoorbeeld na een half jaar, tussentijdse verkiezingen te organiseren. De OR moet daarbij de bepalingen van zijn eigen reglement volgen. Artikel 10 WOR schrijft voor dat het reglement regels bevat voor de voorziening in vacatures.

Dat betekent ook dat de OR niet zomaar kan besluiten om vacatures gedurende de rest van de zittingsperiode open te laten. Het reglement bepaalt hoe en wanneer die moeten worden vervuld.

Meer informatie hierover vind je bij de SER over verkiezingen voor de ondernemingsraad.

Kan de OR met minder leden verder?

Een mogelijkheid is om met toestemming van de ondernemer een kleiner aantal OR-zetels vast te stellen dan artikel 6 WOR normaal gesproken voorschrijft. Dat afwijkende aantal moet dan in het OR-reglement worden opgenomen.

Dit is echter geen oplossing die de OR zomaar achteraf kan toepassen wanneer tijdens een lopende verkiezingsprocedure blijkt dat er onvoldoende kandidaten zijn. Een verandering van het aantal zetels vraagt om een zorgvuldig besluit en een correcte aanpassing van het reglement. Het is vooral een mogelijkheid om bij de inrichting van de OR en toekomstige verkiezingen te betrekken.

Ook kunnen ondernemer en OR afspraken maken over de verkiezing van plaatsvervangende OR-leden. Artikel 6 lid 1 WOR biedt daarvoor ruimte. Die mogelijkheid moet dan wel correct in het OR-reglement zijn geregeld. De OR kan dus niet zonder verkiezing willekeurig medewerkers als plaatsvervangend lid benoemen.

Bovendien lost een regeling voor plaatsvervangende leden het tekort aan kandidaten niet vanzelf op. Ook voor die plaatsen moeten immers geschikte en verkiesbare medewerkers beschikbaar zijn.

Wat als er helemaal geen kandidaten zijn?

Dan kunnen er geen OR-leden worden gekozen en komt er via die verkiezingsprocedure geen nieuwe ondernemingsraad tot stand.

Dat betekent niet dat de wettelijke verplichting om een OR in te stellen of in stand te houden automatisch verdwijnt. Bij een eerste OR ligt het op de weg van de ondernemer om opnieuw te proberen voldoende kandidaten te vinden en een geldige verkiezing te organiseren. Bij een bestaande OR moeten de betrokkenen zorgvuldig beoordelen hoe de verkiezingsprocedure opnieuw kan worden opgepakt, met inachtneming van het reglement en de geldende zittingstermijn.

In zulke situaties is het verstandig eerst te onderzoeken waarom medewerkers zich niet kandidaat willen stellen. Ontbreekt het aan belangstelling voor medezeggenschap, hebben medewerkers onvoldoende tijd, zit er iets niet lekker in de bedrijfscultuur of is er weinig vertrouwen in de bestaande OR?

Soms is het nodig om opnieuw het gesprek aan te gaan met medewerkers en bestuurder, betere faciliteiten af te spreken of externe ondersteuning in te schakelen. Het heeft weinig zin om opnieuw verkiezingen uit te schrijven wanneer de achterliggende oorzaken van het kandidaattekort niet worden aangepakt.

Gaat het om de eerste ondernemingsraad binnen de organisatie? Lees dan ook ons artikel OR oprichten: zo start je een ondernemingsraad stap voor stap.

Een goede planning helpt om problemen met kandidaatstelling tijdig te signaleren. In ons draaiboek voor OR-verkiezingen lees je wanneer je welke stappen moet zetten.

Te weinig kandidaten voor de ondernemingsraad is niet altijd een probleem dat je oplost met een betere verkiezingscampagne. Soms spelen er dieperliggende vragen. Hoe zichtbaar is de OR? Hoe verloopt de samenwerking met de bestuurder? En krijgen medewerkers voldoende ruimte om zich met medezeggenschap bezig te houden?

MZ Services ondersteunt ondernemingsraden en organisaties bij het beantwoorden van deze vragen. We helpen bij het vergroten van de belangstelling voor medezeggenschap en het vinden van praktische oplossingen wanneer de kandidaatstelling achterblijft.

Dat doen we bijvoorbeeld door informatiebijeenkomsten voor potentiële kandidaten te verzorgen, mee te denken over een wervingscampagne of de bestaande OR te helpen zich beter te profileren. Ook adviseren we over de juridische mogelijkheden bij kandidaattekort en begeleiden we nieuwe OR-leden bij hun start.

Daarbij kijken we altijd naar de specifieke situatie van de organisatie. Een kandidaattekort bij een bestaande OR vraagt soms om een andere aanpak dan de eerste verkiezingen voor een nieuw op te richten ondernemingsraad.