Wat doet een OR-adviseur bij het instellen van een OR?

Door: Judith van Duivenboden

Voor het laatst inhoudelijk gecontroleerd op 17 oktober 2026

Een ondernemingsraad oprichten vraagt meer dan het organiseren van verkiezingen. Er moet een reglement komen, medewerkers moeten weten waarvoor de OR bedoeld is en de nieuwe OR-leden moeten hun weg vinden in de medezeggenschap. Hoe zorg je ervoor dat dit proces goed verloopt? En wanneer is het verstandig om een OR-adviseur in te schakelen?

Een ervaren OR-adviseur kan zowel de ondernemer als de medewerkers begeleiden bij het opzetten van medezeggenschap. Van de eerste voorbereidingen en het organiseren van verkiezingen tot het trainen van nieuwe OR-leden en het vormgeven van de samenwerking met de bestuurder.

In dit artikel leggen we uit wat een OR-adviseur doet, wanneer externe ondersteuning meerwaarde heeft, wat je daarvan mag verwachten en waarop je moet letten bij het kiezen van een adviseur.

Een OR-adviseur is gespecialiseerd in medezeggenschap en de toepassing van de Wet op de ondernemingsraden (WOR). De adviseur helpt organisaties en ondernemingsraden bij juridische, organisatorische en praktische vraagstukken. Bijvoorbeeld bij het oprichten van een ondernemingsraad, het organiseren van verkiezingen of het ontwikkelen van een goede samenwerking tussen OR en bestuurder.

Volgens artikel 2 WOR moet een ondernemer een ondernemingsraad instellen wanneer in zijn onderneming in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn. Daarbij gaat het om het aantal personen en niet om het aantal fte’s. Ook medewerkers met een tijdelijk of deeltijdcontract tellen mee. Voor uitzendkrachten en andere groepen werkenden gelden bijzondere regels. Een cao kan bovendien bepalen dat al bij minder dan 50 medewerkers een OR moet worden ingesteld.

Een onderneming met 50 tot 100 in de onderneming werkzame personen heeft volgens artikel 6 WOR in beginsel een OR met vijf leden. Bij grotere ondernemingen loopt dat aantal op tot maximaal 25. Met toestemming van de ondernemer kan de OR van het wettelijke aantal zetels afwijken.

Een OR-adviseur kan helpen om deze wettelijke regels goed toe te passen. Maar minstens zo belangrijk is dat de adviseur meedenkt over de manier waarop medezeggenschap binnen de organisatie vorm krijgt. Hoe betrek je medewerkers bij de voorbereiding? Hoe zorg je voor voldoende kandidaten? En hoe voorkom je dat de nieuwe OR zich uitsluitend met procedures bezighoudt, zonder daadwerkelijk invloed uit te oefenen?

Een adviseur inschakelen is geen wettelijke verplichting. Toch kan professionele begeleiding helpen om fouten in de voorbereiding te voorkomen en vanaf het begin duidelijke afspraken te maken.

Wil je eerst weten welke stappen nodig zijn om een ondernemingsraad op te richten? Bekijk dan ons stappenplan voor het oprichten van een OR.

De begeleiding bij het oprichten van een OR bestaat doorgaans uit verschillende fasen. Welke ondersteuning nodig is, hangt af van de omvang en inrichting van de organisatie, de betrokkenheid van medewerkers en de ervaring die er al met medezeggenschap is.

De eerste fase is de voorbereiding. De adviseur onderzoekt hoe de organisatie is ingericht, hoeveel medewerkers er werkzaam zijn en welke wettelijke verplichtingen gelden. Ook bespreekt hij met de ondernemer en de betrokken medewerkers wat zij van de toekomstige OR verwachten. Op basis daarvan kan een plan van aanpak worden gemaakt.

Daarna volgt het opstellen van het voorlopige OR-reglement. Bij de eerste OR-verkiezingen is de ondernemer hiervoor verantwoordelijk. Hij stelt het voorlopige reglement vast nadat de betrokken vakorganisaties over het ontwerp zijn gehoord. De verkiezingen worden vervolgens op basis van dit reglement georganiseerd. Het SER-Voorbeeldreglement ondernemingsraden biedt hiervoor een bruikbare basis.

De adviseur kan ondersteunen bij het opstellen van dit reglement en bij de keuzes die daarbij worden gemaakt. Denk aan het aantal zetels, de verkiezingsprocedure, de kandidaatstelling en de manier waarop de stemming plaatsvindt. Na de eerste verkiezingen stelt de gekozen OR zijn eigen, definitieve reglement vast.

De derde fase bestaat uit het organiseren van de verkiezingen. Bij de eerste verkiezingen ligt de verantwoordelijkheid bij de ondernemer. Een voorbereidingscommissie of externe deskundige kan veel praktische werkzaamheden uitvoeren, maar neemt die wettelijke verantwoordelijkheid niet over.

De adviseur helpt bijvoorbeeld bij het opstellen van de verkiezingsplanning, het samenstellen van het verkiezingsregister, het informeren van medewerkers en het begeleiden van de kandidaatstelling. Ook kan hij adviseren over de keuze tussen een papieren of digitale stemming.

Volgens artikel 6 WOR zijn medewerkers in beginsel kiesgerechtigd en verkiesbaar wanneer zij ten minste drie maanden in de onderneming werkzaam zijn geweest. Voor uitzendkrachten en gedetacheerden die onder de wettelijke regeling voor uitzendovereenkomsten vallen, ontstaat bij de inlener doorgaans na 18 maanden actief en passief kiesrecht. De WOR stelt daarbij geen algemene aanvullende voorwaarde dat zij naar verwachting nog een bepaalde periode zullen blijven werken.

Voor de praktische voorbereiding kun je ook ons draaiboek voor OR-verkiezingen gebruiken. Daarin beschrijven we de belangrijkste stappen vanaf 15 weken vóór de verkiezingen.

Na de verkiezingen volgt de vierde fase: het trainen van de nieuwe OR. De leden moeten weten welke rechten en bevoegdheden zij hebben, maar ook hoe zij die in de praktijk effectief kunnen gebruiken. Een starttraining voor de ondernemingsraad helpt om een gezamenlijke basis te leggen.

In de vijfde fase krijgen de samenwerking en werkwijze vorm. De OR kiest een voorzitter, verdeelt taken en bepaalt welke onderwerpen prioriteit hebben. Ook worden afspraken gemaakt over het overleg met de bestuurder, de informatievoorziening, de faciliteiten en de communicatie met de achterban.

Tot slot kan de adviseur ondersteuning bieden bij de verdere ontwikkeling van de OR. Bijvoorbeeld door vergaderingen voor te bereiden, mee te denken over lastige dossiers of periodiek te evalueren hoe de samenwerking met de bestuurder verloopt.

Het doel is niet dat de OR afhankelijk blijft van een adviseur. Een goede begeleiding helpt juist om de nieuwe ondernemingsraad steeds zelfstandiger en effectiever te laten functioneren.

HR kan een belangrijke rol spelen bij het instellen van een ondernemingsraad. HR-medewerkers kennen de organisatie, beschikken vaak over de benodigde personeelsgegevens en kunnen de ondernemer ondersteunen bij het organiseren van de eerste verkiezingen.

Een gespecialiseerde OR-adviseur brengt daar aanvullende kennis en ervaring bij. Hij kent de WOR, is vertrouwd met verkiezingsprocedures en heeft doorgaans ervaring met medezeggenschap in verschillende organisaties. Daardoor kan hij helpen om niet alleen de regels goed toe te passen, maar ook de samenwerking tussen OR en bestuurder vanaf het begin zorgvuldig vorm te geven.

Het belangrijkste verschil zit in de rol en deskundigheid. HR maakt deel uit van de organisatie en heeft eigen taken en verantwoordelijkheden. Een externe adviseur kan met enige afstand naar de situatie kijken en ervaringen uit andere organisaties inbrengen.

Dat betekent niet dat een externe adviseur automatisch neutraal is of namens alle betrokken partijen optreedt. Het is belangrijk om vooraf duidelijk af te spreken wie de opdrachtgever is, welke rol de adviseur vervult en hoe wordt omgegaan met vertrouwelijke informatie.

Zeker wanneer een adviseur eerst de ondernemer ondersteunt bij het organiseren van de verkiezingen en later ook de nieuwe OR begeleidt, moeten die rollen helder zijn. De OR moet immers zelfstandig kunnen functioneren en onafhankelijk zijn eigen standpunten kunnen bepalen.

In de praktijk kan een combinatie van HR-ondersteuning en externe advisering goed werken. HR verzorgt bijvoorbeeld de interne organisatie en communicatie, terwijl de OR-adviseur de wettelijke procedure toetst en meedenkt over de inrichting en ontwikkeling van de medezeggenschap.

De kosten van een OR-adviseur hangen sterk af van de ondersteuning die nodig is. Een enkele beoordeling van een voorlopig reglement vraagt uiteraard minder tijd dan volledige begeleiding bij het oprichten van een OR, inclusief verkiezingen, trainingen en de eerste overlegvergaderingen.

De omvang en inrichting van de organisatie spelen daarbij een rol. Een onderneming met één vestiging en een overzichtelijke personeelsstructuur heeft meestal andere vragen dan een organisatie met meerdere locaties, verschillende personeelsgroepen of een complexe medezeggenschapsstructuur.

Ook maakt het verschil welke werkzaamheden de organisatie zelf uitvoert. Wanneer HR en een voorbereidingscommissie de praktische organisatie voor hun rekening nemen, kan de inzet van de adviseur beperkt blijven tot specialistische ondersteuning.

Bij het aanvragen van een offerte is het daarom verstandig om duidelijk te bespreken wat je nodig hebt. Gaat het alleen om de oprichting en de eerste verkiezingen? Of wil je ook begeleiding bij de start van de OR en de verdere samenwerking met de bestuurder?

Laat vooraf vastleggen welke werkzaamheden worden uitgevoerd, hoeveel tijd daarvoor wordt begroot en welke kosten afzonderlijk in rekening worden gebracht. Zo voorkom je verrassingen.

De kosten voor de voorbereiding van de eerste OR-verkiezingen komen in de praktijk voor rekening van de ondernemer die verantwoordelijk is voor de instelling van de OR. Wanneer een eenmaal ingestelde OR zelf een externe deskundige raadpleegt, zijn onder meer artikel 16 en artikel 22 WOR relevant. De OR moet de ondernemer in beginsel vooraf informeren over de te maken deskundigenkosten wanneer die ten laste van de ondernemer komen, tenzij een toepasselijke wettelijke uitzondering geldt.

Let ook op het verschil tussen advisering en scholing. MZ Services is een CRKBO-geregistreerde opleidingsinstelling en kan beroepsgerichte trainingen onder de daarvoor geldende voorwaarden btw-vrij verzorgen. Die vrijstelling geldt niet automatisch voor afzonderlijke advieswerkzaamheden.

Een goede offerte maakt dit onderscheid duidelijk.

De juiste OR-adviseur is niet per definitie degene met het laagste uurtarief of het meest uitgebreide begeleidingsprogramma. Veel belangrijker is dat de adviseur begrijpt wat jouw organisatie nodig heeft en welke rol medezeggenschap daarin moet krijgen.

Kijk allereerst naar de kennis van de WOR en de ervaring met het oprichten van ondernemingsraden. Een adviseur die regelmatig eerste OR-verkiezingen begeleidt, weet welke juridische en praktische vragen daarbij ontstaan. Ook kan hij helpen om fouten in het reglement of de verkiezingsprocedure te voorkomen.

Ervaring met de sector is eveneens waardevol. Medezeggenschap in een productiebedrijf kan heel andere vraagstukken oproepen dan binnen een gemeente of zorgorganisatie. Een adviseur die bekend is met de organisatiecultuur en bestuurlijke verhoudingen kan daardoor sneller tot een passende aanpak komen.

Daarnaast is het belangrijk om te kijken naar de werkwijze. Begint de adviseur met luisteren en het verkennen van de organisatie, of ligt er al een standaardprogramma klaar? En is er ruimte om tijdens het traject bij te sturen wanneer de situatie daarom vraagt?

Vraag ook wie de begeleiding daadwerkelijk gaat verzorgen, welke ervaring deze persoon heeft en welke ondersteuning na de verkiezingen beschikbaar is.

Tot slot verdient de samenwerking aandacht. De oprichting van een OR raakt zowel de ondernemer als de medewerkers. Een goede adviseur begrijpt beide perspectieven, zonder de zelfstandige positie van de ondernemingsraad uit het oog te verliezen.

Een kennismakingsgesprek helpt om te beoordelen of de aanpak, ervaring en persoonlijke stijl passen bij wat de organisatie nodig heeft.

MZ Services begeleidt organisaties bij het oprichten van ondernemingsraden en het ontwikkelen van effectieve medezeggenschap. Dat doen we in het bedrijfsleven, bij de overheid en in de zorg.

Onze ondersteuning kan beginnen bij de eerste vraag of en hoe een ondernemingsraad moet worden ingesteld. We helpen desgewenst bij het opstellen van een voorlopig OR-reglement, het organiseren van verkiezingen en het informeren en betrekken van medewerkers.

Na de verkiezingen ondersteunen we de nieuwe OR bij het bepalen van zijn koers, het opbouwen van kennis en het maken van afspraken met de bestuurder. Daarbij kijken we niet alleen naar de bevoegdheden die de WOR biedt, maar vooral ook naar hoe de OR die bevoegdheden effectief kan gebruiken.

De manier waarop we dat doen, hangt af van wat de organisatie nodig heeft. Soms is een korte juridische toets voldoende. In andere situaties is begeleiding gedurende het hele oprichtingsproces wenselijk, eventueel gevolgd door een starttraining of verdere advisering.

Wat bij onze aanpak centraal staat, is dat een ondernemingsraad en een bestuurder niet tegenover elkaar hoeven te staan om kritisch en constructief met elkaar samen te werken. Goede medezeggenschap vraagt om duidelijke rollen, wederzijds begrip en de bereidheid om daadwerkelijk naar elkaar te luisteren. Onze visie op medezeggenschap hebben we recent nog weergegeven in het artikel “Van inspraak naar invloed: wat het SER-advies écht vraagt van medezeggenschap“.

Wil je meer weten over onze dienstverlening? Bekijk dan hoe MZ Services organisaties begeleidt bij het oprichten van een ondernemingsraad.