Hoe worden OR-verkiezingen georganiseerd?

Door: Ursula Willemse

Voor het laatst inhoudelijk gecontroleerd op 19 oktober 2026

OR-verkiezingen bepalen wie de medewerkers in de komende jaren vertegenwoordigt in de ondernemingsraad. Voor een bestaande OR is het een terugkerend moment waarop nieuwe leden worden gekozen en zittende leden eventueel plaatsmaken. Voor een organisatie die voor het eerst een OR moet instellen, is het een belangrijke stap naar formele medezeggenschap.

Maar wie organiseert de verkiezingen eigenlijk? Wie mag stemmen of zich kandidaat stellen? Welke regels gelden voor de kandidaatstelling en mag er ook digitaal worden gestemd?

Een goede voorbereiding voorkomt problemen met de verkiezingsprocedure en zorgt ervoor dat medewerkers daadwerkelijk de gelegenheid krijgen om hun vertegenwoordigers te kiezen. In dit artikel leggen we uit hoe OR-verkiezingen worden georganiseerd, welke wettelijke regels daarbij gelden en wie waarvoor verantwoordelijk is.

OR-verkiezingen zijn verkiezingen waarbij de in de onderneming werkzame personen hun vertegenwoordigers in de ondernemingsraad kiezen. Volgens artikel 9 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) gebeurt dat via een geheime schriftelijke stemming, aan de hand van een of meer kandidatenlijsten. Ook digitaal stemmen is mogelijk, zolang de verkiezingsprocedure aan de wettelijke eisen voldoet.

De leden van een ondernemingsraad worden in beginsel gekozen voor een zittingsperiode van drie jaar. Artikel 12 WOR biedt de mogelijkheid om in het OR-reglement een zittingsduur van twee of vier jaar vast te leggen. Aan het einde van iedere zittingsperiode vinden opnieuw verkiezingen plaats.

Bij de eerste verkiezingen ligt dat anders. Een ondernemer is op grond van artikel 2 WOR verplicht een ondernemingsraad in te stellen wanneer in zijn onderneming in de regel ten minste vijftig personen werkzaam zijn. Daarbij gaat het om personen, niet om voltijdsbanen (fte’s). Zowel medewerkers met een vast als met een tijdelijk contract kunnen meetellen, net als deeltijdmedewerkers. Voor uitzendkrachten en bepaalde andere groepen werkenden gelden aanvullende wettelijke regels.

Niet iedereen die in een organisatie werkzaamheden verricht, telt automatisch mee. Dat geldt bijvoorbeeld voor zelfstandigen en stagiairs zonder arbeidsovereenkomst. Het is daarom belangrijk om eerst vast te stellen wie volgens de WOR tot de in de onderneming werkzame personen behoort.

Wanneer een OR eenmaal is ingesteld, worden verkiezingen georganiseerd voor de opvolging van de aftredende leden. Ontstaat er tussentijds een vacature, dan wordt die vervuld volgens de regels in het OR-reglement. Soms is daarvoor een tussentijdse verkiezing nodig, maar dat is niet altijd het geval.

Voor organisaties die nog geen ondernemingsraad hebben, hebben we een afzonderlijk artikel geschreven: OR oprichten: zo start je een ondernemingsraad stap voor stap.

Wie mag stemmen en wie mag zich kandidaat stellen, is geregeld in artikel 6 WOR. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen actief kiesrecht (stemrecht) en passief kiesrecht (het recht om gekozen te worden).

Voor beide rechten geldt sinds 1 januari 2022 in beginsel dezelfde termijn: iemand moet ten minste drie maanden in de onderneming werkzaam zijn geweest. Of iemand een vast contract heeft, tijdelijk in dienst is of in deeltijd werkt, maakt daarbij op zichzelf niet uit.

Ook leidinggevenden kunnen in beginsel stemmen en zich kandidaat stellen, zolang zij aan de wettelijke voorwaarden voldoen. De bestuurder in de zin van de WOR is hiervan uitgezonderd. Die wordt voor de toepassing van de wet niet als een in de onderneming werkzame persoon beschouwd.

Voor uitzendkrachten geldt een bijzondere regeling. Werken zij op basis van een uitzendovereenkomst als bedoeld in artikel 7:690 BW ten minste vijftien maanden bij een inlenende onderneming, dan worden zij volgens artikel 1 lid 3 WOR ook daar als in de onderneming werkzaam aangemerkt. Na nog eens drie maanden verkrijgen zij in beginsel actief en passief kiesrecht. Dat komt doorgaans neer op achttien maanden.

Deze regeling kan ook gelden voor gedetacheerde werknemers, wanneer hun arbeidsverhouding daadwerkelijk voldoet aan de wettelijke definitie van een uitzendovereenkomst. Het enkele feit dat iemand als gedetacheerde wordt aangeduid, is daarvoor niet voldoende. De WOR stelt overigens niet als aanvullende voorwaarde dat de betrokkene naar verwachting nog een bepaalde periode werkzaam blijft.

Zzp’ers hebben niet automatisch kiesrecht of het recht om OR-lid te worden. Artikel 6 lid 4 WOR maakt het wel mogelijk dat ondernemer en OR gezamenlijk bepaalde groepen zelfstandigen die regelmatig in de onderneming werken, onder de werking van de WOR brengen. Daarvoor moet die uitbreiding bevorderlijk zijn voor een goede toepassing van de wet.

Het OR-reglement kan bovendien op grond van artikel 6 lid 5 WOR onder voorwaarden afwijken van de wettelijke diensttijdeisen voor het kiesrecht.

Wil je precies weten hoe deze regels uitwerken? Lees dan onze artikelen Wie mag stemmen bij OR-verkiezingen? en Wie mag zich kandidaat stellen voor de ondernemingsraad?.

Artikel 9 WOR kent twee mogelijkheden: kandidaatstelling via een vakorganisatie en kandidaatstelling via een vrije kandidatenlijst.

Een vakorganisatie die aan de wettelijke voorwaarden voldoet, kan na overleg met haar leden in de onderneming een kandidatenlijst indienen. Daarnaast kunnen een of meer kiesgerechtigde medewerkers een vrije kandidatenlijst indienen, mits zij niet zijn aangesloten bij een vakorganisatie die zelf een kandidatenlijst heeft ingediend.

Dat betekent niet dat vakbondsleden nooit op een vrije lijst mogen staan. Ook zij kunnen via een vrije kandidatenlijst kandidaat zijn. Wanneer hun vakbond zelf een kandidatenlijst heeft ingediend, mogen zij die vrije lijst alleen niet zelf indienen. Dat moet dan gebeuren door een daartoe bevoegde kiesgerechtigde collega.

Voor een vrije kandidatenlijst zijn sinds 2013 geen ondersteuningshandtekeningen meer nodig. Ook een lijst met slechts één kandidaat is mogelijk.

De precieze indieningstermijnen en procedures worden vastgelegd in het OR-reglement.

De verkiezingsprocedure begint met het controleren van het OR-reglement. Daarin staat hoe de verkiezingen worden georganiseerd, welke termijnen gelden, hoe kandidatenlijsten worden ingediend en op welke manier de stemmen worden uitgebracht en geteld.

Bij verkiezingen van een bestaande OR ligt de verantwoordelijkheid voor de organisatie bij de ondernemingsraad zelf. De OR bepaalt, na overleg met de ondernemer, de verkiezingsdatum en zorgt dat de verkiezingen volgens het reglement verlopen.

De OR kan de praktische organisatie opdragen aan een verkiezingscommissie. Dat is vaak verstandig, maar niet wettelijk verplicht. De commissie kan bijvoorbeeld de planning bewaken, het verkiezingsregister controleren, kandidatenlijsten beoordelen en de stemming voorbereiden. De OR blijft verantwoordelijk voor een correcte verkiezingsprocedure.

Wanneer een onderneming voor het eerst een OR instelt, is er nog geen ondernemingsraad die de verkiezingen kan organiseren. Dan ligt die verantwoordelijkheid bij de ondernemer.

Artikel 48 WOR bepaalt dat de ondernemer daarvoor een voorlopig OR-reglement vaststelt, nadat de daarvoor in aanmerking komende vakorganisaties over het ontwerp zijn gehoord. De eerste verkiezingen worden vervolgens op basis van dat voorlopige reglement georganiseerd.

Na de verkiezingen stelt de nieuwe OR zijn eigen definitieve reglement vast. Bij volgende verkiezingen ligt de verantwoordelijkheid voor de organisatie dan bij de OR zelf.

Wil je weten wat er in zo’n reglement moet staan? Lees dan Hoe stel je een OR-reglement op?.

Na het vaststellen van de verkiezingsdatum wordt bekendgemaakt wanneer de kandidaatstelling begint en eindigt. Ook wordt vastgesteld wie kiesgerechtigd en verkiesbaar is. Medewerkers moeten de gelegenheid krijgen om te controleren of zij terecht in het verkiezingsregister zijn opgenomen.

Vervolgens kunnen vakorganisaties en medewerkers kandidatenlijsten indienen. Die lijsten worden gecontroleerd op geldigheid, waarna de definitieve kandidaten bekend worden gemaakt.

Bij het bepalen van de indieningstermijnen is gelijke behandeling van kandidaten belangrijk. Het Gerechtshof Den Haag heeft in een uitspraak van 24 juli 2018 (ECLI:NL:GHDHA:2018:1777) benadrukt dat een eerlijk verkiezingsproces in beginsel gelijke regels en kansen vereist. Het hof oordeelde dat de indieningstermijnen voor vakbondslijsten en vrije lijsten gelijktijdig moeten beginnen en dat de termijn voor vrije lijsten ten minste even lang moet zijn als die voor vakbondslijsten.

Dat verdient aandacht, omdat de standaardprocedure van het SER-Voorbeeldreglement nog uitgaat van opeenvolgende indieningstermijnen. Wij adviseren om voor beide soorten kandidatenlijsten dezelfde begin- en einddatum te hanteren. Daarmee ontstaat een duidelijk en evenwichtig uitgangspunt. Het eigen OR-reglement moet uiteraard op deze procedure zijn ingericht.

Wanneer er meer geldige kandidaten zijn dan beschikbare OR-zetels, moet er daadwerkelijk worden gestemd.

Zijn er evenveel of minder kandidaten dan beschikbare zetels, dan worden de kandidaten volgens het SER-Voorbeeldreglement geacht te zijn gekozen en hoeft er geen stemming plaats te vinden. Bij minder kandidaten blijven de overige zetels vacant. De regels uit het eigen OR-reglement bepalen vervolgens hoe die vacatures worden vervuld.

Dat kan in de praktijk ingewikkelde vragen opleveren. We hebben er daarom een afzonderlijk artikel over geschreven: Wat doe je als er te weinig kandidaten zijn voor de OR?.

Wanneer er wel gestemd wordt, gebeurt dat volgens het kiesstelsel dat in het reglement is vastgelegd. De OR kan bijvoorbeeld werken met een personenstelsel of een lijstenstelsel. In grotere of meer gedifferentieerde organisaties kan ook met kiesgroepen worden gewerkt.

Na afloop van de stemming worden de stemmen geteld en wordt de uitslag volgens het reglement vastgesteld. Daarbij wordt gecontroleerd of de uitgebrachte stemmen geldig zijn en welke kandidaten de beschikbare zetels hebben behaald.

De uitslag en de nieuwe samenstelling van de OR worden vervolgens bekendgemaakt aan de ondernemer, de medewerkers en de werknemersorganisaties die kandidaten hebben voorgedragen, overeenkomstig artikel 11 WOR.

Een zorgvuldige verkiezingsprocedure vraagt tijd. De SER adviseert rekening te houden met ongeveer dertien weken voorbereiding. MZ Services heeft hiervoor een uitgebreider draaiboek voor OR-verkiezingen opgesteld, met een praktische planning die vijftien weken voor de verkiezingsdatum begint.

De rol van de ondernemer hangt af van de vraag of er al een ondernemingsraad bestaat.

Bij de eerste OR-verkiezingen moet de ondernemer ervoor zorgen dat de verkiezingen worden voorbereid en georganiseerd. Daar hoort ook het vaststellen van het voorlopige reglement bij.

Bij verkiezingen voor een bestaande ondernemingsraad ligt de verantwoordelijkheid voor de verkiezingsprocedure juist bij de OR. De ondernemer moet de OR wel in staat stellen deze verantwoordelijkheid goed uit te voeren.

Dat betekent onder meer dat de OR over de benodigde informatie moet kunnen beschikken om het verkiezingsregister op te stellen, dat medewerkers kunnen worden geïnformeerd en dat de organisatie van de verkiezingen voldoende wordt gefaciliteerd.

Ook de kosten verdienen aandacht. De kosten die redelijkerwijs noodzakelijk zijn voor het werk van de OR komen volgens artikel 22 WOR ten laste van de ondernemer. Dat geldt in beginsel ook voor de noodzakelijke kosten van de verkiezingsorganisatie.

De ondernemer heeft daarnaast een belangrijke rol bij het creëren van een klimaat waarin medewerkers zich vrij voelen om zich kandidaat te stellen. Medewerkers moeten zonder druk of benadeling kunnen deelnemen aan de verkiezingen. De ondernemer mag de verkiezingsuitslag niet naar zijn hand zetten of bepalen wie namens de medewerkers in de OR plaatsneemt.

Een goede samenwerking tussen OR en bestuurder helpt bij de praktische organisatie. Maar die samenwerking doet niets af aan de eigen wettelijke verantwoordelijkheden van beide partijen.

Steeds meer ondernemingsraden kiezen ervoor om digitaal te stemmen. Dat kan het organiseren van verkiezingen eenvoudiger maken, vooral wanneer medewerkers op verschillende locaties werken of regelmatig thuiswerken.

Digitale verkiezingen kunnen ook het tellen van de stemmen versnellen. Maar digitaal stemmen betekent niet dat de wettelijke regels minder belangrijk worden.

Artikel 9 WOR schrijft een geheime schriftelijke stemming voor. Een digitale verkiezing kan aan die eis voldoen, mits de geheimhouding van de individuele stem en de betrouwbaarheid van het verkiezingsproces voldoende zijn gewaarborgd.

Een geschikt digitaal stemsysteem moet ervoor zorgen dat alleen kiesgerechtigde medewerkers kunnen stemmen, dat iedere kiezer niet vaker stemt dan toegestaan en dat individuele stemmen niet tot de kiezer kunnen worden herleid. Ook moeten de stemmen correct worden verwerkt en moet de uitslag controleerbaar zijn. Uiteraard moet zorgvuldig worden omgegaan met persoonsgegevens.

Een algemene online enquête of een eenvoudige peiling voldoet niet zonder meer aan deze eisen. Daarom is het verstandig om vooraf goed te onderzoeken welke verkiezingssoftware geschikt is.

Ook een combinatie van digitaal en fysiek stemmen is mogelijk. In dat geval moet de verkiezingscommissie voorkomen dat medewerkers via verschillende kanalen meer dan één keer deelnemen. De procedures moeten bovendien voor iedereen duidelijk zijn.

De wijze waarop verkiezingen plaatsvinden, moet passen binnen het OR-reglement. Wanneer dat reglement alleen een papieren stemming beschrijft, kan aanpassing nodig zijn voordat digitaal stemmen wordt ingevoerd.

In ons artikel Mag je digitaal stemmen bij OR-verkiezingen? gaan we uitgebreider in op de juridische en praktische voorwaarden.

Een verkiezing lijkt op het eerste gezicht overzichtelijk. Je bepaalt een datum, roept kandidaten op en organiseert een stemming. Toch blijkt in de praktijk dat er veel vragen kunnen ontstaan. Is het reglement nog actueel? Wie is precies kiesgerechtigd? Hoe voorkom je problemen met kandidatenlijsten? En welk kiesstelsel past het beste bij de organisatie?

MZ Services ondersteunt zowel ondernemers die voor het eerst een ondernemingsraad moeten instellen als bestaande ondernemingsraden die hun verkiezingen willen voorbereiden.

We kunnen bijvoorbeeld helpen bij het opstellen of controleren van het OR-reglement, het inrichten van de verkiezingsprocedure, de begeleiding van een verkiezingscommissie en het kiezen van een geschikt stemsysteem. Ook denken we mee over een aansprekende verkiezingscampagne en het werven van voldoende kandidaten.

Daarbij kijken we niet alleen naar de wettelijke regels, maar ook naar de praktische uitvoering. Want een correcte verkiezingsprocedure is belangrijk, maar uiteindelijk wil je vooral een ondernemingsraad die voldoende draagvlak heeft en goed van start kan gaan.

Ook na de verkiezingen kunnen we ondersteunen, bijvoorbeeld bij de overdracht van lopende dossiers, het inwerken van nieuwe OR-leden en het voorbereiden van de samenwerking met de bestuurder.